SOUND ON LINE

H ΠΑΡΤΙΤΟΥΡΑ ΩΣ ΣΥΜΒΟΛΟ

2008-06-12T09:40:00.000-07:00

Το κείμενο αυτό θέτει προς συζήτηση την σχέση ανάμεσα στην καταγραμμένη μουσική σύνθεση (παρτιτούρα) και το εκφραστικό περιεχόμενο που προκύπτει από αυτή.
Όσο και αν μοιάζει παράδοξο, ένα έργο μουσικής είναι εν δυνάμει έργο μας, ανήκει σε όλους μας, τουλάχιστον όχι λιγότερο από όσο στον ίδιο τον δημιουργό του.
Σε κάθε περίπτωση, ο συνθέτης αποτελεί επίσης αποδέκτη του συμβόλου που επινόησε και μπορεί, κατά περίσταση, να το προσεγγίσει διαφορετικά από την αρχική του «σύλληψη». Άλλωστε μια σύλληψη είναι συνήθως προσωρινή και οδηγεί στην απελευθέρωση ή την απόδραση, ενώ και στην ισόβια κάθειρξη υπάρχουν πιθανότητες διαφυγής. Δεν παύει όμως να αποτελεί ‘συμβάν’ που καθορίζει τόσο τον δημιουργό αλλά και όσους ενεπλάκησαν στην έκφραση των συμβόλων μιας παρτιτούρας.
Είναι προφανές πως στην ανάλυση μας θα χρησιμοποιήσουμε τους λογικούς τελεστές, τις μεταβλητές σταθερές και τα συμβάντα-γεγονότα της Εξαίφνης Λογικής, σε μια προσπάθεια αποφυγής ευλογοφανών απαντήσεων.
Η συνέχεια στα σχόλια.

Φωτογραφία: Σελίδα από την χειρόγραφη παρτιτούρα ‘Άλλυδις’
(2007) του υπογράφοντος.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΞΑΙΦΝΗΣ ΛΟΓΙΚΗΣ

2008-04-20T14:44:00.000-07:00

ΤΕΛΕΣΤΕΣ ΣΥΝΔΕΣΗΣ ΣΥΜΒΑΝΤΩΝ

Οι τελεστές εμπλοκής (ο), εισβολής (d) και επαφής (m) προσδιορίζουν καταστάσεις σύνδεσης μεταξύ δύο συμβάντων. Οι ίδιοι τελεστές χρησιμοποιούνται για την σύνδεση ενός συμβάντος με ένα γεγονός και για την σύνδεση ενός συμβάντος με τον ταυτοτικό μορφισμό του.

Η κατάσταση σύνδεσης μεταξύ δύο συμβάντων επιδρά άμεσα στον τρόπο ανταλλαγής πληροφορίας και στην διαδικασία έκλυσης ‘εκφραστικής ενέργειας’.

Η σύνδεση επαφής είναι κατ’ εξοχήν τοπική: Οριοθετεί την επικράτεια δύο συμβάντων που, αν και μεταβαλλόμενα, διατηρούν την αυτοτέλειά τους το ένα ως προς το άλλο. Η ανταλλαγή πληροφορίας είναι περιορισμένη και η ύπαρξη του ενός γίνεται αντιληπτή από το άλλο μόνο από πασσάλους συνοριακών ρυθμίσεων που σχηματίζουν ‘ορίζοντα των γεγονότων’.

Η σύνδεση εισβολής είναι κυρίως τοπική με χρονικά χαρακτηριστικά.
Ο εισβολέας καταλαμβάνει μικρό σχετικά χώρο στην ξένη επικράτεια με κίνδυνο να αφομοιωθεί. Mπορεί όμως να διαταράξει την συνοχή του άλλου συμβάντος σε τέτοιο βαθμό, ώστε το τελευταίο να διαφοροποιηθεί ουσιαστικά μέσα από την ανταλλαγή εκφραστικής ενέργειας που μεταβάλλει με την σειρά της τα τοπικά πλαίσια.

Η σύνδεση εμπλοκής είναι κυρίως χρονική με αποτέλεσμα την δημιουργία τοπικών μεταβολών. Δύο συμβάντα εμπλέκονται σε συνεχείς ανταλλαγές μηνυμάτων οριοθέτησης που διαμορφώνουν εσωτερικά μέτωπα επαφής, με αέναες μετατοπίσεις συνοριακών ρυθμίσεων (αμυντικό αρχέτυπο επιβίωσης), και ανάλογα σημεία εισβολής που εκδηλώνονται μέσα από κυλιόμενες εκφραστικές εκλάμψεις (επιθετικό αρχέτυπο επιβεβαίωσης).

Όπως είναι φανερό, ο τελεστής εμπλοκής συνδυάζει τους τελεστές επαφής και εισβολής, δίνοντας στις πράξεις της Εξαίφνης Λογικής την αναγκαία νοηματική πληρότητα.
Πρέπει επίσης να επισημάνουμε ότι ο ‘ορίζοντας των γεγονότων’, στην κατάσταση επαφής μεταξύ δύο συμβάντων, μας δίνει μια εικόνα του πολυδιάστατου περιεχομένου κάθε ενός από αυτά σε ολογραφική μορφή.

ΤΟ ΓΕΓΟΝΟΣ ΩΣ ΟΝΤΩΣ ΜΗ-ΟΝ

Στο ερώτημα πώς ένα γεγονός f, ως όντως μη-ον, (αφού προσδιορίζεται μόνο μέσω ενός συμβάντος όντως –όντος), εμπλέκεται με ένα συμβάν όντως-ον Ε, και επενεργεί πάνω του διαφοροποιώντας το, θα λέγαμε ότι περνάει πρώτα μέσα από τον ταυτοτικό μορφισμό Ei του συμβάντος Ε, όπου καταγράφεται ως γεγονός f όντως-ον, αν και παραμένει γεγονός όντως μη-ον ως προς το Ε.
Ο ταυτοτικός μορφισμός Εi, αν και όντως-ον, επενεργεί πάνω στο συμβαν Ε ως όντως μη-ον, αφού ένα μόνο μέρος του αποκαλύπτεται ως ανάμνηση μέσω της έκφρασης, όχι πλέον του γεγονότος μη-όντος που τά ίχνη του χάνονται κάπου μέσα στον ταυτοτικό μορφισμό Ei του συμβάντος Ε, αλλά της εκφραστικής ενέργειας του γεγονότος f που φτάνει διαφοροποιημένη στο Ε. Το Ε δηλαδή, ως αποκάλυψη, είναι το όντως-ον του Εi, που ως σύνολο παραμένει πάντα μη-ον.

ΕΞΑΙΦΝΗΣ ΛΟΓΙΚΗ

2008-03-05T15:29:00.001-08:00

Το σύστημα της λογικής που προτείνουμε είναι υβριδικό και στηρίζεται στην Temporal Logic, την Temporal Tense Logic Kt, την Modal Logic, την Event Logic και την Category Logic, κυρίως όσον αφορά στην χρήση συγκεκριμένων τελεστών. Το ονομάζουμε ΑPPARITION LOGIC (Εξαίφνης Λογική ) λόγω της σημασίας που δίνεται στην μεταβολή ενός συμβάντος μέσω της ανάμνησης και την έννοια του εξαίφνης.

Κάθε συμβάν προσδιορίζεται μέσω μετασχηματισμών. Καθοριστικό ρόλο παίζει η ανάμνηση (Μ), μέσω της έντασης της έκφρασης (ex), που είναι κατιούσα προς βαθύτερες περιοχές.
Η ένταση έχει εκθετικό χαρακτήρα και ο προσδιορισμός της εξαρτάται από τη φύση του συμβάντος. H μηδενική έκφραση (exº) καθιστά ουδέτερη την ανάμνηση, αφαιρώντας όλα τα ποιοτικά χαρακτηριστικά ενός συμβάντος. Έτσι το συμβάν μετατρέπεται σε αντίγραφο.

Τελεστές (Operators)
P κάποτε ήταν η περίπτωση που…
F κάποτε θα είναι η περίπτωση που…
◊ ενδεχομένως
◊~ ενδεχομένως ουδέποτε
□ πάντα, ως αντίγραφο
→ τότε, μέσω μετασχηματισμού
< προγενέστερο του...
m συναντάει το...
ο εμπλέκεται με το...
d παρεμβάλλεται στο...

Σταθερές (Constants)
M (memory, ανάμνηση) προσδιοριζόμενη μόνο μέσω της έκφρασης (ex),
σύμφωνα με τα σύμβολα:
exº μηδενική έκφραση
exﺣ φθίνουσα έκφραση
exے ενισχυόμενη έκφραση

Συμβάντα (Events) Γεγονότα (Facts)
E (event, συμβάν)
Εi το συμβάν σε ταυτοτική ετεροφωνία με τον εαυτό του
Εº το συμβάν ως αντίγραφο, συνέπεια μηδενικής έκφρασης (exº)
Εﺣ το συμβάν με μειωμένη ένταση, συνέπεια φθίνουσας έκφρασης(exﺣ)
Eے το συμβάν με αυξημένη ένταση, συνέπεια ενισχυόμενης έκφρασης (exے)
Eª το συμβάν ως εξαίφνης, σε ακραία στιγμή μοναδικότητας.
E1, E2, E3, … άλλα συμβάντα

Κάθε γεγονός f έχει τις ίδιες ιδιότητες με το συμβάν, δηλαδή:
f, fi, fº, fﺣ, fے, fª
f1, f2, f3, ... άλλα γεγονότα

Κάθε συμβάν και κάθε γεγονός είναι ρευστό,
καλύπτει δηλαδή ένα διάστημα εντός του οποίου συντελούνται μεταβολές.

Ως Ε νοείται μια δυναμική-ενεργητική κατάσταση του συμβάντος, σε αντίθεση με Εº (αντίγραφο), Εﺣ (φθίνουσα ένταση), Εے (ενισχυόμενη ένταση).

Αν ως γεγονός μπορεί να θεωρηθεί μια συνεχής ροή πληροφορίας, η μορφή αντίληψης του γεγονότος προκύπτει μέσα από την ‘ρευστότητα περιεχομένου’ κάθε ανεξάρτητου συμβάντος όντως-όντος. Οτιδήποτε ένα συμβάν προσδιορίζει ως γεγονός, είναι γεγονός.

Εξελικτική πορεία συμβάντος:
….
….
Συμβάν ως όντως-ον
ροή γεγονότων
επιλογή γεγονότων
μετασχηματισμός γεγονότων

Διαφοροποίηση συμβάντος
ροή γεγονότων
επιλογή γεγονότων (με βάση ανάμνηση-
-μετασχηματισμό προγενέστερων γεγονότων)
μετασχηματισμός γεγονότων

Διαφοροποίηση (συνεχής) συμβάντος
ροή…
επιλογή…
μετασχηματισμός…
….
….

Τα αξιώματα:
E → □FE (ό,τι είναι Ε, μετασχηματίζεται ώστε, πάντα θα είναι η περίπτωση που...)
E → □PE (ό,τι είναι Ε, μετασχηματίζεται ώστε, πάντα ήταν η περίπτωση που…)
ισχύουν όταν η έκφραση είναι μηδενική (exº).
Το Ε δηλαδή μετασχηματίζεται σε αντίγραφο (Eº).

Ομοίως:
f → □Ff
f → □Pf
Το f δηλαδή μετασχηματίζεται σε αντίγραφο (fº)

Σύνοψη τύπων:PE→M(exے)→ ◊FEے
(Αν κάποτε ήταν η περίπτωση που το συμβάν Ε εμφανίστηκε, μετασχηματίζεται από την ανάμνηση μέσω αυξανόμενης έντασης της έκφρασης ώστε, θα εμφανιστεί ενδεχομένως κάποτε ενισχυόμενο).

Παραλλαγές:
PE→M(exﺣ)→◊FEﺣ
PE→M(exº)→◊FEº

Παρατήρηση:

Οι μετασχηματισμοί Ε→Εے→Εﺣ→Εº δεν σταματούν ακόμα και στην κατάσταση Εº (αντίγραφο) αφού το συμβάν μπορεί δυνητικά να ενεργοποιηθεί.

Σημαντικό ρόλο παίζει η εμπλοκή του Εº σε ετεροφωνία με τον εαυτό του (Ei )
έτσι ώστε:
P(Eº o Ei)→M(Eºexے o Eiexº)→◊F(Eے o Eiº)
Εδώ το συμβάν Εi ενεργεί ως ‘πυροδότης’ και αποσύρεται ως αντίγραφο, με μηδενική έκφραση ανάμνησης.

Παρατήρηση πάνω στους τελεστές:
1. Ο τελεστής □ (πάντα), όταν συνδυάζεται μόνο με μηδενική έκφραση (exº) διαμορφώνει αντίγραφα, όπως έχουμε ήδη επισημάνει. Επομένως κάθε μετασχηματισμός με τελεστή □
και exº, είναι εικονικός.
2. Ο τελεστής ~ (ουδέποτε) προσδιορίζει μια υποθετική περίπτωση και μόνο ως ◊~ (ενδεχομένως ουδέποτε) μπορεί να χρησιμοποιηθεί.

H κατάσταση μεταξύ δύο συμβάντων είναι:
E1< E2 (E1 προγενέστερο του E2)
E1 m E2 (E1 συναντάει το Ε2)
E1 o E2 (E1 εμπλέκεται με το E2)
E1 d E2 (E1 ενώ διαρκεί το E2)
E1 ◊~m E2 (E1 πιθανώς ουδέποτε συναντάει το Ε2)

Κατ' αντιστοιχία, η κατάσταση μεταξύ δύο γεγονότων είναι:
f1< f2, f1 m f2, f1 o f2, f1 d f2, f1 ◊~m f2

Σημείωση:
Οι ανωτέρω πέντε σχέσεις ισχύουν και στις μεταμορφώσεις ενός συμβάντος.
Για παράδειγμα:
Εے < Εﺣ
Εª d Εº
Εﺣ ◊~o Eª

Ως συμβάν (event) Ε μπορεί να θεωρηθεί ένα διάστημα εντός του οποίου εμφανίζονται 'γεγονότα' (facts) f. Όμως ένα γεγονός, από μόνο του, δεν δημιουργεί 'ιστορία', αφού το συμβάν Ε αποτελεί μέθεξη και ανάμνηση των γεγονότων που το απαρτίζουν. Μέθεξη και ανάμνηση προσδιορίζουν το περιεχόμενο αλλά και την ρευστότητα του συμβάντος.
Η Εξαίφνης Λογική δεν αναλώνεται σε συσχετισμούς γεγονότων αλλά στις συνέπειές τους για τη διαμόρφωση ενός συμβάντος.

Η ουσιώδης διαφορά μεταξύ συμβάντος και γεγονότος είναι ότι το γεγονός επαναπροσδιορίζεται μέσω του συμβάντος και όχι αντίστροφα.
Ένα συμβάν μετασχηματίζεται εμπλεκόμενο με ένα γεγονός και την ανάμνησή του.
Ο μετασχηματισμός του συμβάντος προσδιορίζει το συμβάν ως όντως-ον, ενώ το ίδιο το γεγονός, από μόνο του, χωρίς δηλαδή την εμπλοκή του με ένα συμβάν, δεν έχει ποιοτικά χαρακτηριστικά, δεν έχει ανάμνηση μέσω της έκφρασης, άρα – σε αντίθεση με ένα συμβάν- δεν μπορεί ποτέ να αυτοπροσδιοριστεί ως όντως-ον!

Παραδείγματα εμπλοκής συμβάντος με γεγονός:
Εے < fﺣ
fª d Εﺣ
f◊~o Eª

Κάθε εξαίφνης (Eª) είναι αδήριτο, περίβλεπτο από το ίδιο το συμβάν μέσω του οποίου δημιουργήθηκε, σχηματίζοντας μοναδικότητα. Αποτελεί κορύφωση της ενισχυόμενης έκφρασης, μέσα από την αύξηση της ενέργειας που προέρχεται από την ανάμνηση. Μπορεί επίσης να προκληθεί από την εμπλοκή συμβάντων, αλλά μπορεί να εμφανιστεί και εντελώς αιφνίδια-αποκαλυπτικά.
Αντίθετα, ένα εξαίφνης γεγονός (fª), όπως και οι λοιπές καταστάσεις του (f, fi, fº, fﺣ, fے ) προσδιορίζονται μέσω της εμπλοκής του με ένα συμβάν Ε

Κάθε όντως-ον σχηματίζει ένα τοπικό συμβάν χωρίς προφανή αρχή ή τέλος. Τα όρια του συμβάντος δεν ορίζονται ληξιαρχικά από άλλα συμβάντα, επίσης όντως-όντα, ούτε βέβαια από γεγονότα, που χωρίς την εμπλοκή τους με ένα συμβάν θεωρούνται μη-όντα, αλλά μόνο από το ίδιο το συμβάν.
Η σχέση ανάμεσα σε συμβάντα είναι σχέση έκφρασης μέσω της ανάμνησης διαμορφώνοντας ένα εκτεταμένο πλαίσιο τόπων. Η ανάμνηση όμως μετακινεί ενδεχομένως τον τόπο ενός συμβάντος, προσδιορίζοντας άλλο τόπο για το ίδιο συμβάν!
Οι πράξεις επομένως της Εξαίφνης Λογικής, ισχύουν για την εμπλοκή συμβάντος με γεγονότα, για τις μεταμορφώσεις ενός συμβάντος (Ε, Εi, Εº, Eے, Eﺣ, Eª) πάντα μέσω της ανάμνησης, αλλά και για τις σχέσεις άλλων συμβάντων (Ε1, Ε2, Ε3, ...) που οδηγούν συνήθως σε τοπικές μεταβολές.

ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΣΥΜΒΑΝΤΟΣ

2008-02-16T01:23:00.000-08:00

Κάθε συμβάν προσδιορίζεται μέσω μετασχηματισμών.
Καθοριστικό ρόλο παίζει η ανάμνηση (Μ), μέσω της έντασης της έκφρασης (ex), που είναι κατιούσα προς βαθύτερες περιοχές. Για να χρησιμοποιήσουμε την μουσική γλώσσα, θα λέγαμε πως παράγει περισσότερους ‘αρμονικούς ήχους', εμπλουτίζοντας το περιεχόμενο ενός συμβάντος με την επέκταση του ‘χρώματος’.
Η ένταση έχει εκθετικό χαρακτήρα και ο προσδιορισμός της εξαρτάται από τη φύση του συμβάντος. H μηδενική έκφραση (exº) καθιστά ουδέτερη την ανάμνηση, αφαιρώντας όλα τα ποιοτικά χαρακτηριστικά ενός συμβάντος. Ετσι το συμβάν μετατρέπεται σε αντίγραφο.

1. Οperators (Τελεστές)

P κάποτε ήταν η περίπτωση που…
F κάποτε θα είναι η περίπτωση που…
◊ ενδεχομένως
□ πάντα
¬ ουδέποτε
→ τότε μέσω μετασχηματισμού

2. Facts (Γεγονότα)

Ε (event, συμβάν)
Ε1, Ε2, Ε3, … (άλλα συμβάντα)
Eº, Εے, Εﺣ (μετασχηματισμοί ενός συμβάντος)
Α (apparition, εξαίφνης)
Α1, Α2, Α3, … (άλλα εξαίφνης)
Αے, Αﺣ (μετασχηματισμοί ενός εξαίφνης)

3. Constants (Σταθερές)

Μ (memory, ανάμνηση)
ex (expression, έκφραση)
exº,exﺣ, exے (intensity of the expression, ένταση της έκφρασης)

Παρατηρήσεις:

1. Η κατάσταση μεταξύ δύο συμβάντων είναι:

a) E1< E2 (E1 προγενέστερο του E2)
b) E1 m E2 (E1 συναντάει, meet, το Ε2)
c) E1 o E2 (E1 εμπλέκεται, overlap, με το E2)
d) E1 d E2 (E1 ενώ διαρκεί, during, το E2)

Κάθε συμβάν είναι ρευστό.

2. Τα αξιώματα:

E → □FE (ό,τι είναι Ε, μετασχηματίζεται ώστε, πάντα θα είναι η περίπτωση που...)
E → □PE (ό,τι είναι Ε, μετασχηματίζεται ώστε, πάντα ήταν η περίπτωση που…)
ισχύουν όταν η έκφραση είναι μηδενική (exº).
Το Ε δηλαδή μετασχηματίζεται σε αντίγραφο (Eº).

Ο αρχικός τύπος διαμορφώνεται ως:

PE→M(exے)→ ◊FEے
(Αν κάποτε ήταν η περίπτωση που το συμβάν Ε εμφανίστηκε, μετασχηματίζεται από την ανάμνηση μέσω της έντασης της έκφρασης ώστε, θα εμφανιστεί ενδεχομένως κάποτε διαφοροποιημένο).

Παραλλαγές:

PE→M(exﺣ)→◊FEﺣ
PE→M(exº)→◊FEº (από το δεύτερο αξίωμα)

Ένα συμβάν διαφέρει από ένα εξαίφνης ως προς την ένταση.(Η θέση αυτή θα αναλυθεί στη διάρκεια της συζήτησης).

ΣΥΜΒΑΝ ΚΑΙ ΕΞΑΙΦΝΗΣ

2008-01-14T00:58:00.000-08:00

Στα σχόλια του κειμένου θα γίνει προσπάθεια ορισμού ενός συμβάντος
(event) και της σχέσης του με το εξαίφνης (apparition).

Οι τελεστές (operators) H (πάντα ήταν η περίπτωση που…), G (πάντα θα είναι η περίπτωση που…) της Temporal Logic, αντικαθίστανται από τον τελεστή □ (πάντα) της Modal Logic.

Χρησιμοποιούνται οι τελεστές P (κάποτε ήταν η περίπτωση που…), F (κάποτε θα είναι η περίπτωση που…) της Temporal Logic, και οι τελεστές ◊ (ενδεχομένως),
¬ (ουδέποτε) της Modal Logic.

Ισχύουν τα αξιώματα 1. και 2. της Minimal Tense Logic Kt :
E →□FE (ό,τι είναι Ε, πάντα θα είναι η περίπτωση που...)
E →□PE (ό,τι είναι Ε, πάντα ήταν η περίπτωση που…)

Κάθε συμβάν είναι ρευστό (liquid), όπως ορίζεται από την Event Logic.

Ο τύπος του προηγούμενου κειμένου ‘Συμβάν και Ανάμνηση’ διατυπώνεται καλύτερα ως:
PE(ex) → ◊FE(Mex) (αν κάποτε ήταν η περίπτωση που το συμβάν Ε εκφράστηκε,
ενδεχομένως το συμβάν Ε θα εκφραστεί κάποτε μέσω της
ανάμνησης).

ΣΥΜΒΑΝ ΚΑΙ ΑΝΑΜΝΗΣΗ

2007-12-26T23:26:00.000-08:00

Δεν θα ήταν άσκοπο να θυμηθούμε τον στίχο του Άγγλου ποιητή William Wordsworth:

The child is the father of the man

Κατά μία έννοια είμαστε παιδιά του παρελθόντος μας. Είμαστε αυτό που είμαστε μέσα από συμβάντα που μας οδήγησαν σε αυτό που είμαστε. Το συμβάν δημιουργεί χρόνο, και ο χρόνος ‘μεταφέρει’ το συμβάν σε ένα νέο συμβάν, που ‘εκφράζεται’ μέσα από τον νέο χρόνο. Ο χρόνος δηλαδή έχει διπλή υπόσταση: Είναι κίνηση αλλά είναι και έκφραση!

Κατ’ επέκταση, συνείδηση είναι ένα σύνολο (cluster) από συμβάντα (events) που ‘εκφράζονται’ με τον χρόνο μέσα από αρχές απροσδιοριστίας.

Η απροσδόκητη ‘εμπλοκή συμβάντων’ είναι αποτέλεσμα της εμπλοκής των ‘φορέων’ τους (carriers), που είναι ο χρόνος, καθώς ‘θρυμματίζεται’ σε ένα ‘εξαίφνης-αποκάλυψη’
(apparition) με απροσδιόριστο τρόπο.

Αυτό επομένως που εντυπώνεται μέσα μας δεν είναι το συμβάν καθαυτό (το αιφνίδιο ‘αντίο’ σε μια έντονη ερωτική σχέση, για παράδειγμα) αλλά οι συνέπειες που προκύπτουν από τις ‘εκφραστικές κινήσεις’ των φορέων στο σύνολο της απροσδιοριστίας τους. Και οι φορείς ‘μεταφέρουν’ ανάμνηση!

Κατ’ ακολουθία θα μπορούσαμε να πούμε ότι:
Ανάμνηση είναι η ποσότητα ενέργειας (quantum) που μεταφέρεται από ένα συμβάν σε άλλο μέσω του χρόνου. Αποτελεί λοιπόν θεμελιώδες ‘υλικό’ στοιχείο που διαμορφώνει τα συμβάντα, ταξιδεύοντας με τον χρόνο που αναδύεται μέσα από αυτά.

ΟΡΘΟΣ ΛΟΓΟΣ

2007-11-09T02:17:00.000-08:00

Ορθός λόγος είναι η μορφή!
Το περιεχόμενο στα σχόλια!
Το θέμα άλλωστε δημιουργείται,
σαν την καταιγίδα ή την πυρκαγιά:
Φουντώνει ή ψυχορραγεί.
Ας περιμένουμε!

Theodor W. Adorno ΤΟ ΩΡΑΙΟ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ

2007-09-30T02:42:00.000-07:00

Το κείμενο αυτό αποτελεί αποσπασματική σύνοψη θέσεων του Adorno για το ωραίο στην τέχνη από το βιβλίο του ‘Αισθητική Θεωρία’ (1968). Παραθέτουμε τα βασικά σημεία:

Είναι κοινός τόπος ότι η τέχνη δεν χωράει μέσα στην έννοια του ωραίου και ότι για να την πληρώσει χρειάζεται το άσχημο ως άρνησή του.

Σύμφωνα με μια γνωστή θέση του Hegel η ομορφιά δεν συνδέεται μόνο με την ισορροπία ως αποτέλεσμα, αλλά πάντοτε και με την ένταση από την οποία προκύπτει το αποτέλεσμα. Έτσι η αρμονία που ως αποτέλεσμα αποκρύπτει την ένταση, η οποία ηρεμεί λόγω ισορροπίας μέσα της, γίνεται κάτι ενοχλητικό, ψευδές ή, όπως θα μπορούσαμε να πούμε διάφωνο.

Ο ορισμός της αισθητικής ως διδασκαλίας περί του ωραίου δεν είναι πολύ γόνιμος, επειδή ο τυπικός χαρακτήρας της έννοιας του ωραίου παρεκκλίνει από το πλήρες περιεχόμενο του αισθητικού φαινομένου.

Σε καιρούς που η φύση ορθωνόταν πανίσχυρη απέναντι στους ανθρώπους δεν υπήρχαν περιθώρια για το ωραίο στη φύση. Όπου η φύση δεν ήταν πραγματικά υποταγμένη, η εικόνα της ανυποταξίας της τρόμαζε τους ανθρώπους. Η τέχνη δεν είναι φύση, όπως θα επιθυμούσε να μας κάνει να πιστέψουμε ο ιδεαλισμός.

Χωρίς ιστορική μνήμη δεν θα υπήρχε καμιά ομορφιά. Η ανάμνηση της ελευθερίας μέσα στο ωραίο στη φύση είναι παραπλανητική, διότι προσδοκά την ελευθερία στην παλαιότερη ανελευθερία.

Η άμεση εμπειρία της φύσης, που έχασε την κριτική αιχμή της και υπάγεται στην ανταλλακτική σχέση – το δείχνει η έκφραση τουριστική βιομηχανία – έγινε ουδέτερη, μη δεσμευτική και απολογητική: η φύση έγινε προστατευόμενη ζώνη, εθνικό πάρκο και άλλοθι.

Ωραίο είναι στη φύση εκείνο που φαίνεται να είναι κάτι περισσότερο από αυτό που όντως είναι εκεί όπου βρίσκεται. Η τέχνη δεν είναι απομίμηση της φύσης, αλλά του ωραίου στη φύση, το οποίο αυξάνεται μαζί με την αλληγορική πρόθεση που δείχνει χωρίς να την αποκρυπτογραφεί, με υπονοούμενες σημασίες, οι οποίες δεν αντικειμενοποιούνται
όπως στη γλώσσα που δηλώνει τι εννοεί. Το ωραίο στη φύση ζει στη διακύμανση και όχι στις μονοσήμαντα καθορισμένες σχέσεις.

Η τέχνη δεν απομιμείται τη φύση ούτε μεμονωμένες φυσικές ομορφιές, αλλά οπωσδήποτε το ωραίο στη φύση αυτό καθ’ αυτό. Αυτό κατονομάζει, πέρα από τη απορία (Aporie) του ωραίου στη φύση, την απορία της αισθητικής στο σύνολό της. Το αντικείμενό της καθορίζεται ως μη καθορίσιμο, αρνητικά.
Σε αντιδιαστολή προς τον φιλόσοφο της ταυτότητας Hegel (ταυτότητα του νοείν και του είναι), η φυσική ομορφιά βρίσκεται πολύ κοντά στην αλήθεια, αλλά συγκαλύπτεται τη στιγμή της άμεσης εγγύτητας. Το έμαθε και αυτό η τέχνη από το ωραίο στη φύση καθώς το μιμήθηκε.

Το ωραίο στη φύση βρίσκει τη δικαίωσή του μόνο με το χαμό του, μόνο καθώς η ανεπάρκειά του εγκαθιδρύεται ως λόγος ύπαρξης του ωραίου στην τέχνη. Μόνο ως αντίθετοι πόλοι, όχι με την ψευδομορφική απομίμηση της φύσης από την τέχνη, συνδέεται η μία με την άλλη. Όσο πιο αυστηρά απέχουν τα έργα τέχνης από τη φυσικότητα και την απεικόνιση της φύσης, τόσο περισσότερο τα επιτυχή έργα τέχνης πλησιάζουν τη φύση.

(μετάφραση Λ. Αναγνώστου, εκδόσεις Αλεξάνδρεια)

Pierre Boulez ΓΕΝΙΚΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΗΜΕΡΑ

2007-07-27T01:19:00.000-07:00

Το κείμενο αυτό είναι απόσπασμα από διάλεξη του Pierre Boulez στο Darmstadt στις αρχές της δεκαετίας του 60. Τα χρόνια πέρασαν από τότε. Δεν πρέπει όμως να λησμονούμε που είχαν φτάσει οι ‘πρόγονοί’ μας, με τις ιδέες τους να αποτελούν ανάχωμα στην αναπαλαίωση μέσα από το μεταμοντέρνο, πηγή ιδεολογικής σύγχυσης, και αισθητικής ένδειας.

« Μερικές φορές υπάρχει εγγενής αντινομία ανάμεσα στην τελική δομή (ενός έργου) και τις επιμέρους δομές. Αν και οι τελευταίες θεωρούνται ‘προβλέψιμες’ σαν εξαρτημένες από την πρώτη, αποκτούν – λόγω της ιδιάζουσας συναρμογής τους – μια αυτονομία ύπαρξης, αληθινή κεντρόφυγο δύναμη. Αυτό οδηγεί, παράλληλα, σε συλλογισμούς και μελέτη πάνω στα διαφορετικά πεδία πραγματικής ανάπτυξης, αν δεν φροντίσουμε να ελέγξουμε τα αποτελέσματα που λάβαμε σε ένα από αυτά με τις αναζητήσεις που πραγματοποιήσαμε στα άλλα..

Η γραφή μας αφήνει αντιμέτωπους με ιδιαίτερες περιπτώσεις για τις οποίες η παράδοση δεν μπορεί να μας δώσει μια ένδειξη λύσης: μας απογυμνώνει από τεχνάσματα. Πρόκειται όχι μόνο για μορφολογικά ερωτήματα αλλά επίσης για προβλήματα δομής και μεγάλης φόρμας. Είναι βεβαιωμένο πως η χρήση νέων τεχνικών σε ένα έργο μας οδηγεί μακριά από συνηθισμένες λύσεις.

Οι κάθετες σχέσεις γίνονται αντιληπτές σαν άμεσο υλικό εργασίας, σαν ενδιάμεσο στην επεξεργασία σύνθετων στοιχείων ή ακόμα σαν εποπτεία της εργασίας πάνω σε σύνθετα αντικείμενα. Και στις τρεις περιπτώσεις δεν μπορούμε να χειριστούμε την κάθετη διάσταση με την ίδια τεχνική αφού η κάθε μια έχει τις δικές της ανάγκες και απαιτεί τους δικούς της νόμους οργάνωσης που πηγάζουν από ένα πρώτο νόμο, οργανικά καθορισμένο.

Ομοίως, οι οριζόντιες λειτουργίες έχουν ελάχιστους δεσμούς με τους παλαιούς αντιστικτικούς νόμους. Ο έλεγχος των ηχητικών ‘συμπτώσεων’ δεν ακολουθεί τις ίδιες σχέσεις αφού εδώ η ‘ευθύνη’ ενός ήχου απέναντι σε έναν άλλο ορίζεται από συνθήκες ταξινόμησης και κατανομής. Όπως και με τις κάθετες σχέσεις μπορούμε να υποδιαιρέσουμε τις οριζόντιες λειτουργίες σε τρεις κατηγορίες: σημείο προς σημείο, σύνολο σημείων προς σύνολο σημείων, και τέλος σχέσεις ανάμεσα σε σύνολα προς σύνολα.

Ανεξάρτητα από κάθε διάσταση, τα διαστήματα μεταξύ τους αναπτύσσονται σε ένα μέσο όπου η συνοχή του εξασφαλίζεται από την αρχή της χρωματικής συμπληρωματικότητας (o ‘χρωματισμός’ εδώ γίνεται αντιληπτός με τον πιο γενικό τρόπο χωρίς να περιορίζεται σε ημιτόνια).

Ο χρόνος διαθέτει, όπως και τα τονικά ύψη, τις ίδιες τρεις διαστάσεις: οριζόντια, κάθετη, διαγώνια. Η κατανομή γίνεται επίσης με σημεία, σύνολα και σύνολα συνόλων ενώ η οργάνωση δεν ταυτίζεται υποχρεωτικά με ζεύγη τονικών υψών. Ο χρόνος χρησιμεύει επίσης σαν δεσμός ανάμεσα στα διαφορετικά σχετικά μεγέθη των ίδιων των υψών αφού το κάθετο δεν είναι παρά ο χρόνος μηδέν του οριζόντιου – πρόοδος του διαδοχικού στο ταυτόχρονο. Σαν αποτέλεσμα αυτής της μορφολογίας, οι τοπικές δομές και οι γενικές δομές – υπεύθυνες για τη μορφή – δεν υπακούουν εκ των προτέρων σε ακατάλυτους νόμους.

Μορφή και περιεχόμενο έχουν την ίδια φύση και υπόκεινται στην ίδια ανάλυση.
Το περιεχόμενο αντλεί την ύπαρξή του από τη δομή του και αυτό που ονομάζουμε μορφή είναι η ‘δομοποίηση’ τοπικών δομών από τις οποίες αποτελείται το περιεχόμενο. Με τον όρο ‘δομοποίηση’ δεν εννοούμε μια απλή ‘πρόσθεση’ τοπικών δομών γιατί η μορφή είναι κάτι άλλο ή κάτι περισσότερο από το άθροισμα των μερών της.

επιλογή-μετάφραση Α.Π.

Wassily Kandinsky ΓΙΑ ΤΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΣΤΗ ΤΕΧΝΗ

2007-07-08T10:16:00.000-07:00

Το μικρό αυτό απόσπασμα από το βιβλίο του Kandinsky θέτει παρόμοια ερωτήματα για την μορφή ενός έργου από την πλευρά της ζωγραφικής.Σε συνδυασμό με το κείμενο του Heidegger για την Γλώσσα στην Ποίηση,΄πολιορκούμε΄ καλύτερα το θέμα μας ‘Εξαίφνης και Μουσική’ μαζί με τις διευκρινήσεις του κειμένου «Εξαίφνης και Συνείδηση’.

« Η καθαρά ζωγραφική σύνθεση έχει μπροστά της, όσον αφορά τη μορφή δύο ζητήματα:
1. Τη σύνθεση ολόκληρου του πίνακα
2. Τη δημιουργία από επί μέρους μορφές, οι οποίες συνδυαζόμενες μεταξύ τους ποικιλοτρόπως, υποτάσσονται στην σύνθεση του συνόλου. Υποτάσσονται έτσι στον πίνακα περισσότερα αντικείμενα (πραγματικά και ενδεχόμενα αφηρημένα) σε μια μεγάλη μορφή και
μεταβάλλονται έτσι ώστε να προσαρμοστούν σε αυτή τη μορφή, να σχηματίσουν αυτή τη μορφή. Μπορεί εδώ η επιμέρους μορφή να ηχεί ελάχιστα προσωπικά, εξυπηρετεί όμως κατά πρώτο λόγο τον σχηματισμό της μεγάλης μορφής της σύνθεσης και πρέπει κύρια να θεωρείται σαν στοιχείο της μορφής αυτής.

Κάθε μορφή είναι τόσο ευαίσθητη όσο ένα μικρό σύννεφο καπνού: Η πιο ανεπαίσθητη, ελάχιστη μετατόπιση κάθε τμήματός της την μεταβάλλει ουσιωδώς. Και πάει αυτό τόσο μακριά, που είναι ίσως ευκολότερο να επιτευχθεί ο ίδιος ήχος με διαφορετικές μορφές παρά να ξαναεκφραστεί με την επανάληψη της ίδιας μορφής.

Η εσωτερική-οργανική μεταβολή της επιμέρους μορφής, η κατεύθυνσή της στον πίνακα (κίνηση) η υπερίσχυση από τη μια μεριά του ‘σωματικού’ στοιχείου της ή του αφηρημένου και από την άλλη η σύνθεση των εξαρτωμένων μορφών, η συμπαράθεσή τους με τις μορφές –σύνολα οι οποίες δημιουργούν τη μεγάλη μορφή όλου του πίνακα, τα αξιώματα της συμφωνίας ή της διαφωνίας όλων των προαναφερθέντων τμημάτων, η συνάντηση δηλαδή των επιμέρους, η παρεμπόδιση της μιας μορφής από την άλλη, ο συνδυασμός του απόκρυφου με το αποκαλυμμένο, ο συνδυασμός του ρυθμικού και του άρρυθμου στην ίδια επιφάνεια, ο συνδυασμός οριοθετήσεων ανάμεσα στις μορφές – είναι όλα αυτά τα στοιχεία εκείνα που διαμορφώνουν τη δυνατότητα μιας αντίστιξης. »

ΕΞΑΙΦΝΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ

2007-06-24T12:26:00.000-07:00

Το κείμενο αυτό ερμηνεύει κατά κάποιο τρόπο ορισμένες απόψεις που αναπτύχθηκαν προηγουμένως ( ‘Εξαίφνης και Μουσική’ ). Αν και φαινομενικά πιο γενικό και θεωρητικό,
θα μας επιτρέψει, νομίζω, να απαντήσουμε με μεγαλύτερη σαφήνεια στα ερωτήματα που έχουν ανακύψει όπως η έννοια της αντίστιξης πάνω σε διαφορετικούς χρόνους, τι σημαίνει και ποια μορφή έχει ένα πολύμορφο πεδίο χώρου και βέβαια ποια είναι η βαθύτερη έννοια του μουσικού χρόνου.

1. Η συνείδηση ως βιωμένος χώρος και ανάμνηση

Τα όρια ανάμεσα στο ον και το μη-ον είναι ασαφή: βρίσκονται δίπλα μας, μέσα μας, παντού. Βρίσκονται σε κάθε σημείο του απροσδιόριστου γίγνεσθαι.Τόσο ο χώρος όσο και ο χρόνος εκφράζονται σε αδιάρρηκτη ενότητα με τη συνείδηση. Η συνείδηση είναι εκείνη που αποκαλύπτεται μέσα στο βιωμένο χώρο, που θυμάται τον εαυτό της μέσα στο βιωμένο χρόνο. Ίσως θα ήταν πρoτιμότερο να αντιληφθούμε αυτό που άκριτα ονομάζουμε περιβάλλον σαν ένα απροσδιόριστο πεδίο ποικιλόμορφων αποχρώσεων βιωμένου χώρου μέσω της ανάμνησης.

H έννοια της στιγμής μπορεί να περιγραφεί σαν ανταλλαγή σημάτων μεταξύ αυτού που είμαι τώρα και εκείνου που ήμουνα όταν έγραφα τη λέξη τώρα: εκείνου που θα είμαι όταν θα διαβάζω τη λέξη τώρα, τώρα που το μόνο που διατηρώ είναι η ανάμνηση της λέξης και η ανάμνηση της στιγμής που τη δημιούργησε. Αυτό είναι το εξαίφνης ή παρόν-καθαυτό: Eνα σημείο αναφοράς του συνειδητοποιημένου χώρου. Εμφανίζεται ακαριαία, δημιουργώντας ιστορία, εξαφανίζεται ακαριαία παίρνοντας μαζί το ιστορικό του βάρος πριν επανεμφανιστεί σε ένα καινούργιο εξαίφνης απρόβλεπτο ως προς το περιεχόμενο του. Στη περίοδο όμως της ‘εξαφάνισης’ η στιγμή ενσωματώνεται ως ανάμνηση παρόντος στο χρόνο και το χώρο, διαμορφώνοντας έτσι συνείδηση: Διότι η συνείδηση μόνο ως μη-ον είναι το όντως-ον, το ον-καθαυτό!

Κάθε στιγμή, παρά την πολύπλοκη δομή της, εκφράζεται ως μοναδικότητα. Ο χρόνος και ο χώρος-καθαυτό εμπεριέχονται στη στιγμή προσδιορίζοντας ένα πεδίο χρόνου και χώρου με χαρακτηριστικά μη-όντος εντός του οποίου απαστράπτει ως όντως-ον η στιγμή: το εξαίφνης!
Το πεδίο αυτό περιλαμβάνει όλους τους πιθανούς συνδυασμούς ενός εξαίφνης που απέτυχε να αποκαλυφθεί. Η ενέργεια όμως της στιγμής που αποκαλύφθηκε ενσωματώνεται στο χρόνο και το χώρο της συνείδησης που μεταβάλλεται. Αφομοιώνει δηλαδή βιωμένο χώρο και ανάμνηση διαφοροποιούμενη προς τον εαυτό της που, αν και όντως-ον παραμένει μη-ον.

2. Βιωμένος χώρος και ανάμνηση σαν διαμεσολάβηση

Κάθε στιγμή - το εξαίφνης, το κάθε εξαίφνης της ύπαρξης μας - παίρνει υπόσταση από το χώρο και το χρόνο διαμορφώνοντας νέα δεδομένα καθώς εμπλέκεται στο ον-καθαυτό της συνείδησης. Αν προσπαθήσουμε τώρα το αντίστροφο, να διαμελίσουμε δηλαδή τη στιγμή, είναι προφανές ότι διασπάμε βιωμένο χώρο και ανάμνηση σε μικρότερες μονάδες που σταδιακά χάνουν τα προσδιοριστικά τους στοιχεία. Ελαχιστοποιώντας το μέγεθος της πληροφορίας, κάθε στιγμή βρίσκεται πλησιέστερα στο όντως-ον του χρόνου και του χώρου αλλά δεν έχει πια ενέργεια για να το συνειδητοποιήσει: Χάνει δηλαδή την ταυτότητα της
και παραμένει σε κατάσταση ύπνωσης στις πύλες του μη-όντος.

H σχέση χρόνου και χώρου-καθαυτό προς την καθεύδουσα συνείδηση είναι η πλησιέστερη μορφή ενδοεπικοινωνίας αφού ένα αποψιλωμένο εξαίφνης αγγίζει το ον-καθαυτό που όμως, όπως είπαμε, δεν έχει ενέργεια για να το εκφράσει. Επομένως το όντως-ον που δεν γνωρίζουμε και η ανάμνηση της συνείδησης, μέσα από ένα πεδίο βιωμένου χώρου, σχηματίζουν μια ενότητα σε συνεχείς και απρόβλεπτες εναλλαγές αποκαλύψεων.

Προϋπάρχουσες αρχετυπικές εικόνες αποτελούν σύμβολα, άρα προϋποθέτουν ένα πεδίο βιωμένου χώρου και ανάμνησης στο οποίο μπορούν να διαμορφωθούν. Η ανάκληση επομένως στη συνείδηση αρχέτυπων του ασυνείδητου είναι μια λειτουργία της ίδιας της συνείδησης σε ετεροφωνία με τη σκιά της: Δεν έχει να κάνει, δηλαδή, με αρχετυπικές μορφές έξω από τα –οπωσδήποτε - ακαθόριστα όρια της συνείδησης. Είναι η ίδια η συνείδηση που δημιουργεί – διαχρονικά –τα σύμβολα. Όμως αυτή η σχηματοποίηση των αρχέτυπων αποδυναμώνει ουσιαστικά το περιεχόμενό τους καθιστώντας το προβλέψιμο.
Ίσως αυτό εννοεί ο Πλάτων στον διάλογό του ‘Φαίδων’:
‘ Η μάθηση δεν είναι τίποτε άλλο από ανάμνηση. Αναγκαίο είναι λοιπόν σε προγενέστερο χρόνο να έχουμε μάθει αυτά που τώρα ενθυμούμαστε’.

Άλκης Παναγιωτόπουλος

Martin Heidegger Η ΓΛΩΣΣΑ ΣΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ

2007-06-17T05:29:00.000-07:00

Σύμφωνα με τον Stockhausen o Γερμανός εξπρεσσιονιστής ζωγράφος Paul Klee είναι ο καλύτερος καθηγητής μουσικής σύνθεσης. Η άποψη αυτή έχει βάση αν λάβουμε υπ΄όψη την εγγενή αφαιρετικότητα των δύο τεχνών στις οποίες θα μπορούσαμε να προσθέσουμε και την ποίηση. Παραθέτουμε λοιπόν ένα μικρό απόσπασμα από το έργο του Martin Heidegger
' Η Γλώσσα στην Ποίηση, ένας εντοπισμός της ποίησης του Georg Trakl ' που θα μπορούσε να προσδιορίσει την διαδικασία της σύνθεσης από άλλη πλευρά.

'' Ποίηση θα πει ομο-λογία, λόγος δηλαδή του σ΄αυτήν καταλογισμένου εύηχου του πνεύματος της έκλειψης. Η ποίηση, πολύ πριν γίνει λόγος με την έννοια της διατύπωσης, είναι καταρχήν άκουσμα. Η έκλειψη προσλαμβάνει από πριν το άκουσμα στο ευήχό της, ώστε αυτό να διαφωτίζει τον λόγο, μέσα από τον οποίο κατόπιν αρθρώνεται. Η σεληνιακή ψύχρα της ιερής κυανότητας της πνευματικής νύχτας δονεί και διαφέγγει κάθε ατένισμα και κάθε λόγο. Η γλώσσα του γίνεται έτσι μια ομολογία, γίνεται: ποίημα. Το ειπωμένο της φυλάγει την ποίηση, σαν την ουσιαστικά ανείπωτη.
Η γλώσσα των ποιημάτων του Georg Trakl μιλά μέσα από την μετάβαση. Μιλά από το πέρασμα επάνω και μέσα από τη νυχτερινή λίμνη της πνευματικής νύχτας. Μιλά από το καθ΄οδόν της έκλειψης, γι' αυτό και μιλά πάντοτε συγχρόνως μέσα από αυτό το οποίο με την έκλειψη εγκαταλείπει, και μέσα από αυτό προς το οποίο η έκλειψη οδηγεί. Η γλώσσα της ποίησης είναι ουσιαστικά πολυσήμαντη, και τούτο με τον δικό της τρόπο. Δεν ακούμε τίποτα από τον λόγο του ποιήματος, όσο τον αντιμετωπίζουμε μόνο με κάποιο αμβλυμένο αίσθημα κάποιας μονοσήμαντης άποψης.
Το ποίημα μιλά μέσα από μια δισήμαντη δισημαντότητα. Μόνο που αυτό το πολυσήμαντο του ποιητικού λόγου δεν διασκορπίζεται σε μια ακαθόριστη πολυσημαντότητα. Ο πολυσήμαντος λόγος της ποίησης του Trakl έρχεται μέσα από μία περισυλλογή, δηλαδή μέσα από μία συμφωνία που, εννοημένη αφ' εαυτού της, μένει πάντα ανείπωτη. Το πολυσήμαντο αυτού του ποιητικού λόγου δεν είναι η ανακρίβεια του διαλυμένου αλλά η αυστηρότητα του λιτού.
Συχνά αυτόν τον αφ' εαυτού του ολότελα σίγουρο πολυσήμαντο λόγο, ο οποίος προσιδιάζει στα ποιήματα του Trakl, δύσκολα μπορούμε να τον διακρίνουμε από τη γλώσσα άλλων ποιητών, το πολυσήμαντο της οποίας προέρχεται από το ακαθόριστο μιας ανασφάλειας της ποιητικής αναζήτησης, γιατί της λείπει η ιδίως ποίηση και ο τόπος της.
Η μοναδική αυστηρότητα της ουσιαστικά πολυσήμαντης γλώσσας του Trakl είναι, με ένα υψηλότερο νόημα, τόσο μονοσήμαντη, ώστε να παραμένει άπειρα ανώτερη και από κάθε τεχνική ακρίβεια των αμιγώς επιστημονικών-μονοσήμαντων εννοιών. ''

ΜΕΛΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΜΟΝΤΕΡΝΟ

2007-06-15T13:15:00.000-07:00

Είναι απολύτως φανερό ότι στην εποχή μας, όπου το κακόγουστο κυριαρχεί, η τέχνη δεν έχει θέση γιατί ναρκοθετεί την ύπαρξη του άχρηστου και του περιττού, δηλαδή την ύπαρξη της σημερινής κοινωνίας. Δεν είναι λοιπόν τυχαία η επιβολή του μεταμοντέρνου που δεν είναι τίποτε άλλο από την αναπαλαίωση γνωστών μορφών και την παραγωγή έργων που κινούνται στα πλαίσια του αντίγραφου. Μεταμοντέρνο βέβαια είναι και η αναπαραγωγή του πρόσφατα μοντέρνου! Με δύο κουβέντες, κάθε συνθέτης που το έργο του παραπέμπει στον Μπραμς , τον Μάλερ, τον Σοστακόβιτς τον Ξενάκη ή τον Λουτοσλάβσκι παράγει κάτι το κόσμια περιττό. Και το αντίγραφο στην τέχνη είναι κόσμια περιττό γιατί ανατυπώνει συναισθήματα που, με την σειρά τους, δημιουργούν αντίγραφα πρωτογενών συναισθημάτων. Έτσι φτάνουμε στο αντίγραφο του ανθρώπου που μέσα του δονείται ο αντιγραμμένος ήχος –ο ψευδής ήχος-με υπόσταση όντος καθαυτό! Αν δεχτούμε ότι η τέχνη είναι κατ' εξοχήν πνευματική δημιουργία τότε δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως αναλώσιμο προϊόν . Και όμως! Η μελοποίηση της ποίησης – και όχι της στιχοπλοκής - αποτελεί μια χαρακτηριστική περίπτωση μεταμοντερνισμού που ξεκίνησε, αιώνες πριν. Δεν αναφέρομαι βέβαια στη δημοτική μουσική όλων των λαών, όπου στίχος και μέλισμα σχηματίζουν μία ενότητα, αλλά στην στρεβλή προσαρμογή ενός ‘λιμπρέττου’ στις φωνητικές ανάγκες των τραγουδιστών με τις υψιφώνους να ουρλιάζουν ως μετάπραξη σε ποιητικά κείμενα. Έχουμε δηλαδή και εδώ (με χειρότερο μάλιστα τρόπο) κατασκευή αντιγράφων όπου το πρωτότυπο είναι τόσο παραμορφωμένο ώστε έχει καταντήσει όντως μη ον!

Για πολλούς, είναι αδύνατον να υπάρξει μουσική χωρίς την ποίηση, γι’ αυτό και είναι λάτρεις της όπερας, αν και το είδος αυτό μπορεί να υποβαθμίσει την ανθρώπινη νόηση τόσο πολύ. Ας θυμηθούμε μόνο τον Μπουλέζ που είχε πει ότι θα έπρεπε να καούν οι όπερες ( οι παρτιτούρες ή τα κτήρια, δεν είναι σαφές ) και τον Νίτσε που υποστήριξε στην 'Γέννηση της Τραγωδίας ' ότι η όπερα δεν έχει καμιά σχέση με τη μουσική απευθυνόμενη σε παντελώς αμόρφωτα άτομα. Όμως δεν είναι μόνο η όπερα! Αυτό που εντυπωσιάζει είναι πως αρκετοί ποιητές αποδέχονται μελοποιήσεις των έργων τους ανεξάρτητα από τον βαθμό επιτυχίας του συγκερασμού μουσικού ήχου και ποιητικού λόγου. Αυτό οφείλεται στην ανεπαρκή γενικά μουσική αίσθηση των ποιητών πού δεν πτοούνται όταν τα έργα τους μετατρέπονται σε άριες αναγνωρίσιμες μόνο από τους υπότιτλους ως προς το περιεχόμενο του λόγου. Μένει, βέβαια, το ερώτημα αν η μεγάλη ποίηση κινδυνεύει από τη μελοποίηση. Εδώ θα έλεγα απλά πως μέσω της μουσικής, ακόμα και της μεγίστης, η μεγίστη ποίηση χάνει την αυτοτέλειά της και οδηγείται εκεί όπου την σύρει ο συνθέτης. Άλλη εντύπωση μας δημιουργεί ένα ποίημα όταν το ΑΚΟΥΜΕ ΜΕΣΑ ΜΑΣ, με την εσωτερική μας αίσθηση και άλλη όταν γίνεται τραγούδι στο μπαράκι ή θούριο για την απόσυρση του νόμου 47. Όπερες, τραγούδια του πόνου και της αγάπης, λαρυγγώδεις ανησυχίες φίλων στις ταβέρνες μπορούν άριστα να στηριχτούν σε επιτυχημένους στίχους και να πλαισιωθούν με την αντίστοιχη κατά περίσταση μουσική επένδυση. Είναι η λεγόμενη ψυχαγωγική (Unterhaltung) μουσική. Ένα αξιόλογο ποίημα, όπως και ένα μυθιστόρημα ή ένα διήγημα μπορούν να αποτελέσουν ΘΕΜΑ για μία σύνθεση που έχει στόχο τη δημιουργία αυθύπαρκτης καλλιτεχνικής εικόνας και όχι απαρχή περιττών μελισματικών παρεμβάσεων που μόνο βλάβη προκαλούν. Ένα καλό παράδειγμα αποτελούν μουσικές συνθέσεις εμπνευσμένες από πίνακες ζωγραφικής: Εδώ το αφαιρετικό στοιχείο στη διαδικασία δημιουργίας του έργου είναι πρόδηλο λόγω της αυτονομίας των δύο τεχνών.

Η μελοποίηση λοιπόν θα μπορούσε να θεωρηθεί, στην καλύτερη περίπτωση, μια προσπάθεια εκλαΐκευσης της ποίησης. Είναι επομένως μια μεταμοντέρνα προσέγγιση της μουσικής, διαχρονική στη σύλληψή της όπως τα αντίγραφα συναισθημάτων που είπαμε πιο πάνω, που το υποστασιακό της περιεχόμενο δικαιώνεται μόνο όταν μπει στην σωστή του θέση: Την ψυχαγωγία. Είναι και αυτό μια μορφή έκφρασης που δεν πρέπει όμως να συγχέεται με έννοιες όπως τέχνη ή καλλιτεχνική εικόνα.

Α.Π.

ΚΑΘΟΛΙΚΕΣ ΣΤΑΘΕΡΕΣ

2007-06-08T13:47:00.000-07:00

Από τον συνθέτη και φίλο Μιχάλη Γρηγορίου λαβαμε τον πρόλογο του νέου βιβλίου του με τίτλο: ΜΟΥΣΙΚΗ ΑΝΤΙΛΗΨΗ ΚΑΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ (Καθολικές Σταθερές και Πολιτισμικές Μεταβλητές) που δεν έχει ακόμα κυκλοφορήσει. Παραθέτουμε ένα σύντομο απόσπασμα που θα μπορούσε να αποτελέσει αντικείμενο συζήτησης επί των αρχικών υποθέσεων για καθολικές σταθερές:

'' Η μουσικη λειτουργησε ανεκαθεν ως συμβολικο μεσον εκφρασης και επικοινωνιας που επιτρεπει τη σηματοδοτηση και τη μεταδοση νοηματων και συναισθηματικων ποιοτητων, αλλα κι’ ως μορφη συλλογικης ή ατομικης δραστηριοτητας που στοχευει στο συντονισμο και στην επαληθευση αλλων κοινωνικων δραστηριοτητων και στην ενδυναμωση της συνοχης της ανθρωπινης κοινοτητας. Εξεταζοντας τη μουσικη ως συμβολικο μεσον εκφρασης και επικοινωνιας θα δειξουμε οτι οι μηχανισμοι της μουσικης αντιληψης βασιζονται σε καθολικες σταθερες αναλογες μ’ εκεινες στις οποιες βασιζεται η αντιληψη κι’ αλλων συμβολικων συστηματων που αντλουν τα νοηματα τους μεσα στη ροη του χρονου.............
Στο πρωτο μερος της μελετης (κεφαλαια 2-10), θα επιχειρησουμε να δειξουμε πως η μουσικη εκφραση εχει παντα καποια σταθερα χαρακτηριστικα που αντανακλουν τους ενιαιους τροπους λειτουργιας της ανθρωπινης αντιληψης, η δε δυνατοτητα της μουσικης να σηματοδοτει και να μεταδιδει νοηματα και συναισθηματικες ποιοτητες και να κινητοποιει συγκινησιακα τους ακροατες βασιζεται στη λειτουργια “καθολικων σταθερων”, αναλογων μ’ εκεινες που καθοριζουν την αντιληψη της γλωσσας. Ετσι, εκτος απο την αντιληπτικη σταθερα της “ισοδυναμιας της οκταβας” (“octave equivalence”), δηλαδη την εμφυτη ικανοτητα αναγνωρισης του μουσικου διαστηματος της 8ης στην οποια βασιζεται η δημιουργια των μουσικων κλιμακων ολων των μουσικων πολιτισμων της ανθρωποτητας, οι υπολοιπες “καθολικες σταθερες” που μπορουν να ερμηνευσουν τους μηχανισμους της μουσικης αντιληψης περιγραφουν τροπους λειτουργιας του εγκεφαλου που δεν ισχυουν μονο για την αντιληψη και τη διαχειριση των μουσικων ερεθισματων, αλλα και για την αντιληψη της γλωσσας και των αλλων συμβολικων συστηματων που αντλουν τα νοηματα τους μεσα στη ροη του χρονου, οπως ειναι ο χορος, η μιμικη και οι διαφοροι κωδικες “επισημαντικης συμπεριφορας” (“designative behaviour”), δηλαδη οι εκφρασεις του προσωπου, οι χειρονομιες, κι’ οι στασεις του σωματος, αλλα κι’οι τροποι επιτονισμου της ομιλίας.''

ΕΞΑΙΦΝΗΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΙΚΗ

2007-06-01T10:03:00.000-07:00

Αν η μουσική διακρίνεται για την απροσδιοριστία της,
ένας συνεπής ορισμός θα ήταν περίπου ο εξής:

Η μουσική εκφράζει τη συνείδηση μέσα από συνδυασμούς ήχων
προσπαθώντας να τη συμφιλιώσει με την ανάμνησή της.

Λέγοντας ήχος εννοείται μια αυτοτελής μονάδα φυσικού μεγέθους
με τα γνωστά χαρακτηριστικά ( ύψος, ένταση, ηχόχρωμα, διάρκεια )
που όμως αποκτάει υπόσταση μέσα από τον εσωτερικό κόσμο του ίδιου
του δημιουργού της.

Λέγοντας συνείδηση υποδηλώνεται το περιεχόμενο μιας στιγμής
ενoς εξαίφνης - στο σύνολο του, όπως αυτό αποκαλύπτεται σε κάθε
άτομο χωριστά. Η σχέση της επομένως με την ανάμνηση είναι η σχέση
με στιγμές που προηγήθηκαν.

Η δημιουργία μουσικού χρόνου που κινείται σε ένα συνεχώς μεταβαλλόμενοπεδίο χώρου αποτελεί την ουσία της μουσικής. Ο μουσικός χρόνος προκύπτει
από τη μουσική ροή και δημιουργεί χώρο μέσα από στιγμιαίες διαδοχικές ηχητικές εντυπώσεις.

Ένας συνδυασμός ήχων δεν εκφράζει υποχρεωτικά κάθε συνείδηση
γιατί η συνείδηση κωφεύει επιλεκτικά και βιώνει τους ήχους απρόβλεπτα,
ανάλογα με τις αναμνήσεις της αντίληψης.

Ο χρόνος και ο χώρος αποτελούν μια ενότητα στη μουσική.
Προσδιορίζονται ως χώρος σε στιγμιαία αποτύπωση μέσω της κίνησης
( το τώρα μιας ηχητικής εντύπωσης ) ή ως χρόνος από την ανάμνηση
της ηχητικής εντύπωσης που ήδη έφυγε.
Ήχος λοιπόν χωρίς να έχει μέσα του βιωμένο χρόνο και χώρο
δεν αντιπροσωπεύει τίποτα.

Αντίληψη + Ανάμνηση = Συνείδηση ( Leibniz )
Συνείδηση = το Όλον της Στιγμής ( Jaspers )

Η στιγμή, ως περιεχόμενο, ορίζεται εκ των υστερών, δηλαδή:

Στιγμή Α __________ Στιγμή Β
Συνείδηση Όλου
__________ της Στιγμής Α

Η ανάμνηση της αντίληψης διαφέρει από την ανάμνηση της συνείδησης:
Βρίσκεται σε χαμηλότερη εξελικτική βαθμίδα.
Υπάρχει συνεπώς μια αέναη ανέλιξη προς τη συνείδηση μέσω της ανάμνησης.

Αφού λοιπόν η μουσική εκφράζει τη συνείδηση, εκφράζεται παράλληλα
από το κύριο συστατικό της: την ανάμνηση. Η ανάμνηση, είναι εκείνη
που δίνει πνεύμα και έκφραση στη μουσική ενεργώντας, πολλές φορές, αποκαλυπτικά.

Αρμονία είναι το πλέγμα που σχηματίζεται από την μετατόπιση της μουσικής
πάνω σε διαφορετικούς χρόνους. Δημιουργείται έτσι ένα πολύμορφο πεδίο χώρου που προκύπτει από την αντίστιξη διαφορετικών χρόνων.

Κενό δεν υφίσταται. Ένα ηχητικό νέφος περιβάλλει τη μουσική σιωπή:
Το περιεχόμενό της είναι ενεργειακά διαφορετικό κάθε στιγμή.

Μια συχνότητα από μόνη της δεν παραπέμπει πουθενά. Είναι το εξαίφνης,
το κάθε εξαίφνης της δημιουργικής μας ύπαρξης που δίνει χρώμα, βέλος και περιεχόμενο στον χώρο και τον χρόνο της συχνότητας. Μια ουσιαστική επαφή με την εκφραστική δύναμη του ήχου ξεκινάει από τη μεγαλύτερη δυνατή διείσδυση στην ίδια τη συχνότητα.

Η μορφή δεν σχηματίζεται από τη διάδοχη καταστάσεων αλλά μάλλον από
την ετερόφωνη εξέλιξη τους. Η εμπλοκή διαφορετικών συμβάντων που συνυπάρχουν καθορίζει το περιεχόμενο της συγκεκριμένης στιγμής.
Μορφή λοιπόν είναι η απροσδιόριστη σχέση που προκύπτει από ένα σύνολο στιγμών.

Άλκης Παναγιωτόπουλος